Dönen Endüvili Senkron Makineler ve Yapısı

Dönen Endüvili Senkron Makineler
Dönen endüvili senkron makineler yapılış bakımından doğru akım makinelerine
benzerler. Bu benzeyişin nedeni her iki makinenin endüvi çevresine yayılmış ve alternatif
olarak yön değiştiren kutupları ile (bu kutuplar doğru akımla uyarıldığı gibi, çok küçük
makinelerde daimi mıknatıslardan da yapılabilmektedir) üzerlerinde alternatif gerilimler
indüklenen endüvi bobinlerinin bulunmasıdır.
Birbirine çok benzeyen bu iki makine arasındaki fark, endüvi bobinlerinde indüklenen
alternatif gerilimlerin doğru akım makinesinde kollektör yardımı ile doğrultulmuş olarak
dışarıya alınırken, senkron makinede endüvi bobinlerinde indüklenen alternatif
gerilimlerin bilezikler yardımı ile dışarıya alınmasıdır.

Dönen Endüvili Senkron Makinelerin Yapısı
Şekil 2.4'te görüldüğü gibi dönen endüvili senkron makinelerde başlıca şu parçalar
bulunur.
· Stator
· Rotor
· Bilezikler
· Fırçalar
· Yataklar ve diğer parçaları

Rotor (endüktör): Kutup sargılarının sarıldığı kısımdır. Silisli sacların
paketlenmesi ile ve üzerine sargıların sarılması ile meydana gelir. Bu kutuplar

aynen doğru akım makinelerinin kutupları gibidirler. Kutup bobinleri dışardan
bir doğru akım güç kaynağı ile beslenirler.
Ø Stator (endüvi): Silisli sacların paketlenmesiyle ve üzerine alternatif akım
sargıların sarılmasıyla meydana gelir. Bu kısım doğru akım makinelerinin
(endüvisi) gibidir.
Ø Bilezikler: Endüvide endüklenen alternatif gerilimin, alternatif gerilim olarak
dış devreye fırçalar yardımıyla alınmasını sağlar. Ayrıca dış devreden rotora
gerilim uygulamasına imkân verir.
Ø Fırçalar: Endüvide endüklenen alternatif gerilimi bilezikler yardımıyla dış
devreye almaya veya dış devreden rotora geriliminin uygulanmasını sağlar.
Fırçalar, karbon veya karbon alaşımdan yapılır.
Ø Yataklar ve diğer parçalar: Rotorun rahatça dönmesini sağlar. Diğer
parçalar olarak; mil, vantilatör, klemens kutusunu gibi parçalar
bulunmaktadır.
Kutupları dışta olan ve yapılış bakımından doğru akım makinelerine
benzeyenler, çıkık kutuplu ve dönen endüvili senkron makineler olup küçük
güçlerde kullanılır. Dolayısıyla bu makinenin hareket eden kısımda bulunan
endüvi sargısının yalıtılması da bir problem teşkil etmez. Fakat güç büyüdükçe
sargı geriliminin de büyük seçilmesi gerekecektir.
Özellikle santrallerde şebekelerin beslenmesinde kullanılan yüksek gerilim
altında çalışan senkron generatörlerin çok iyi yalıtılması gerekir. Bu bakımdan
çok iyi yalıtılması gereken alternatif akım sargısının dönen kısımda bulunması
sakıncalıdır. Bu nedenle, çok önceleri tamamen doğru akım makinelerine
benzeyen senkron makineler kullanırken sonraları orta ve büyük güçlerde
bunlardan tamamen vazgeçilerek duran endüvili, dönen endüktörlü senkron
makineler kullanılmaya başlanmıştır.