DC Servo MotorlarD.C. servo motorlar, genel olarak bir D.C. motoru olup, motora gerekli D.C. akımı
aşağıdaki metotlarla elde edilir.
Ø Bir elektrik yükselteçten
Ø A.C. akımın doyumlu reaktörden geçirilmesinden
Ø A.C, akımın tristörden geçirilmesinden
Ø Amplidin, retotrol, regüleks gibi dönel yükselteçlerden elde edilir.
D.C servo motorlar, çok küçük güçlerden çok büyük güçlere kadar imal edilir (0,05
Hp’den 1000 Hp’ye kadar).
Bu motorlar, klasik D.C. motorlar gibi imal edilir. Bu motorlar, küçük yapılırdır ve
endüvileri (yükseklik.uzunluk/çap oranıyla) kutup ataleti momentini minimum yapacak
şekilde tasarlanır.
Küçük çaplı ve genellikle içerisinde bir kompanzasyon sargısı olan kuvvetli
manyetik alanlı, boyu uzun doğru akım motorlarına da servo motor denir.
DC servo motorlarda, sabit bir kutup manyetik alanı elde etmek için DC kaynak
kullanılır. Endüviye ise değişken bir gerilim verilir. Bu iki gerilimin dolaştırdığı akımların
oluşturduğu manyetik alanlar birbirini iterek dönüşü başlatır. DC servo motorların
rotorları uzun, disk ve çan şeklinde olabilmektedir (şekil 1.9). Disk rotorlu servo motorlar,
kısa ve hafif oldukları için robot mafsallarında hareket elemanı olarak kullanılabilmektedir.
İnce ve uzun rotorlu servo motorlarda ise boyutlar çok küçük olduğundan bunları her
ortama monte etmek kolaydır. Çan tipi rotorlu servo motorlar ise 3000 d/d gibi yüksek
hızlara çok çabuk ulaşabilme özelliğine sahiptir. Servo motorlar; dijital kontrollü makineler,
pozisyon belirleme sistemleri, bilgisayar donanımları, bellekli makineler, askerî cihazlar,
büro makineleri, alternatör devir ayar mekanizmalar ı vb. gibi yerlerde kullanılmaktadır.
Doğru akım servo motorlarında, yüksek bir dönme momenti ve aşın yüklenebilirlik
elde etmek için özellikle şiddetli bir manyetik alan oluşturulmalıdır.
D.C servo motorun en büyük dönme momenti kısa çalışmalar sırasındadır ve en
küçük devir sayısında yaklaşık anma dönme momentinin dört katıdır.
Özellikle hızlı tepkili servo motorlar için motorun milinde içerisinde demir
bulunmayan doğru akım motorları kullanılır.
Ø Yapısı
Bu motorlar, klasik D.C motorlar gibi endüktör, endüvi, gövde, fırça ve
kolektörlerden meydana gelir,
Ø Çalışması
Motorun dönme hareketli endüktör salgılarına uygulanan D.C. akımın oluşturduğu
manyetik alan ile aynı D.C. akımının fırça ve kolektörden geçirilerek endüvi sargısına
uygulanması sonucu oluşan endüvideki manyetik alanın etkisi sonucu meydana
gelmektedir. Endüktördeki döner manyetik alanın etkisi, endüvideki alan nedeniyle
endüvinin dönmesi sağlanır.
Ø Özelliklerı
· Enerji kısımları, asıl motorlara göre daha az enerjiye ihtiyaç gösterir.
· Motor çapı, normal D.C. motorlara göre daha küçüktür.
· Servo motorların boyları uzundur.
· Rotorun dönme momenti rotor çapına bağlı olarak değişir. (boylarının
uzun olmasının sebebi budur).
· Atalet momenti küçüktür.
Çeşitleri
Servo motorlar, bir servo sistemde çalışırken ya endüvisi ya da kutuplan kontrol
edilir. Kutuplar ya bu voltaj kaynağından ya da akım kaynağından beslenir. Her iki tür
uygulama farklı bir hız-tork karakteristiğinin onaya çıkmasına sebep olur. Resim
1.5,1.6,1.7 ’de servo motor çeşitlerinden örnekler görülmektedir.
Endüstride daha çok dört tip servo motor kullanılır. Bunlar:
· Alan kontrollü servo motor
· Endüvi kontrollü servo motor
· Sabit mıknatıslı- endüvi kontrollü servo motor
· Seri ayrık alanlı servo motor
