Kamera ObjektiflerBir cisimden yansıyan ışın demeti, içinden geçtiğinde ışınları birbirine yaklaştıran
veya birbirinden uzaklaştıran özel olarak üretilen saydam camlara “mercek” denir. Görüntü
üzerinde gözlemler yapmak amacıyla teleskop, dürbün, mikroskop gibi araçlar, kaydetmek
amacıyla lensler ve objektifler, görme hatalarını gidermek için gözlüklerde mercekler
kullanılmaktadır. Mercek her zaman bir kameranın önünde yer alır. Bir mercek sisteminde
değişik özelliklere sahip olan birden fazla mercek elemanı bulunur. Yayın kalitesine sahip
televizyon kameralarında değişken odak uzunluklu mercekler kullanılır.
Kameramanın görüntü üretebilmesi için, ışık kaynağı ve ışık kaynağından yayılan
ışığın bir nesneden kameranın ışığa duyarlı elektronik devresine yansıması gerekir. Ancak
ışık, ışığa duyarlı elemana gelmeden önce biz onu kontrol etme ihtiyacı duyarız. Objektif;
ışığın şiddetini, ışığa duyarlı devre elemanının görüntü düzlemi ile çekilen görüntü
arasındaki odak uzaklığı ve görüş açısını ayarlamaya yarayan optik düzenektir.
Sabit açılı objektifler elektronik kameralarda kullanılabilir. Ancak görüş açısının
değiştirilmesi gerektiğinde, kameranın çekilen konuya yaklaşması veya uzaklaşması gerekir.
Görüş açısının ani değiştirilmesi gerektiğinde problemler yaşanabilir. Sabit objektiflerde lens
sayısının azlığından dolayı ışık kayıpları en az seviyededir. Değişken açılı zum objektiflerde
ise ışık kayıpları artmaktadır.
Kamera objektifi gerçekte, yuvarlak, birden fazla mercek elemanını ve diğer temel
mekanik aygıtları içeren bir tüptür (lens barrel). Aynı zamanda film (odak) düzlemine
düşecek ışığın geçişini kontrol eder ve kameraya bağlanma unsurlarını (C mount, bayonet
vs.) içerir. Temel mekanik aygıtlar ise diyafram (iris-aperture), diyafram kontrol halkası,
netlik kontrol halkasından oluşur. Ayrıca objektifin önüne güneşlik (parasoley) ve filtre
koyma yuvası (filter holder) eklenebilir.
Objektifin film düzlemi üzerine geçireceği ışığın miktarını belirleyen mekanik aygıta
diyafram denilir. Objektif içindeki diyafram aynı zamanda “iris”veya “aperture”olarak da
tanımlanır. Kameralarda merceğin önünde ışık miktarını ayarlayan üst üste metal
parçacıklardan oluşan kapakçıklara iris (aperture) denilmektedir. Eğer nesnelerden
yansıyarak merceğe gelen ışığın miktarı fazlaysa diyafram kısılarak ışığın miktarı azaltılır ve
gerekli miktarda ışığın görüntü elemanı üzerine, doğru pozlanmayı oluşturacak şekilde
düşürülmesi sağlanır. Nesneden yansıyan ışığın miktarı az ise diyafram açılarak mercekten
giren ışığın miktarı arttırılır veya tümünün film düzlemine ulaşmasına imkân sağlanır.
Diyafram, insan gözünün irisine çok benzer. Gözde irisin orta bölümünde göz bebeği
vardır. İris içindeki kaslar aracılığıyla göz bebeği açılıp kapanarak göz için gereken ışık
miktarını ayarlar. Işık fazla ise iris küçülür az ise büyür. Film çekimi öncesinde diyaframın
ölçüsü kameraman tarafından diyafram bileziğinin (ring) çevrilmesiyle ayarlanır. Bazı
kameralarda iris açıklığı otomatik kontrol (auto-control) iris düğmesiyle otomatik olarak
kontrol edilir. Diyafram halkasını sıra ile gerektiği şekilde ayarlayabilmek için, tüm
objektiflerde standart olarak kullanılan bir ayarlama sistemi oluşturulmuştur.
Resim 1.5: Kamera objektifi
Mercekten geçen ışık miktarının ortama göre ayarlanmasında kullanılan ölçü birimi
merceğin odak uzaklığının iris çapına bölünmesiyle bulunur ve f sayısı olarak ifade edilir.
Örneğin odak uzaklığı 200 mm olan bir merceğin iris çapı 25 mm ise f=200/25 =8 olarak
bulunur. İris çapıyla f değeri ters orantılıdır. Mercekten geçen ışık yoğunluna bağlı olarak
iris çapını belirli oranlarda değiştiren standart f değerleri olarak f = 1,4. 2. 2,8 3,5. 4. 5,6. 8.
11. 16. 22 verilmiştir. Işık şiddetinin yoğun olduğu ortamlarda iris çapı küçültülür. Aksi
halde görüntü ayrıntısız ve parlak olacaktır. Nesnelerden yansıyarak mercekten görüntü
tüpünün yüzeyine çarpan ışık şiddeti az ise görüntü silik ve karışık olacaktır.
By
safanur at 2008-12-03
Bir merceğe gelen ışınlar mercekten kırılarak geçtikten sonra, merceğin arkasında bir
noktada kesişirler. Bu noktaya “odak noktası” denir ve F harfiyle gösterilir. Odak noktasıyla
merceğin optik merkezi arasındaki uzaklığada “odak uzaklığı” denir ve f harfiyle
gösterilmektedir. Odak noktasında objektif asal eksenine dik olan düzleme ise “odak
düzlemi” denilir.
By
safanur at 2008-12-03
Şekil 1.3: Odak uzaklığı ve odak düzlemi.
Objektif sistemi içerisinde dışbükey (konveks) ve içbükey (konkav) olarak iki farklı
mercek elemanı kullanılmaktadır. Yakınsak (dışbükey) mercekler birbirinden ayrı, paralel
ışık ışınlarını, merceğin arkasında görüntü oluşturmak için birleştirir ve bir noktada
kesiştirirler. Iraksak (içbükey) mercekler ise ışık ışınlarını dışarı doğru eğerek onların
birbirinden ayrılmasına neden olur. Objektiflerde daha çok dışbükey mercekler
kullanılmaktadır. İçbükey mercekler ise karmaşık yapılı objektiflerde düzeltme elemanı
olarak kullanılırlar. Işığın merceğe çarpma açısına “geliş açısı” denilir. Merceğe çarpan
ışınlar merceğin iç tarafında kırılarak yol alır. Kırılma noktasındaki bu açıya “kırılma açısı”
denir. Işık ışınlarının merceğin arkasında birleştiği, kesiştiği ve gerçek görüntünün
şekillendiği bu noktaya “odak noktası” denilir.
Kamera objektifi üzerinde netlik halkası adı verilen ikinci bir standart ayarlama
halkası bulunur. Netlik halkası üzerindeki rakamlar her zaman metre ve feet cinsinden ifade
edilirler. Netlik halkasının sağa sola hareketi bir veya birden fazla merceğin tüp içerisinde
hareket ettirilmesini ve resmin daha net olmasını sağlamaktadır. Kameralarda netlik ayarı
kameraman veya “focus puller” denilen bir asistan tarafından yapılmaktadır. TV
kameralarının stüdyo veya dış çekimlerde kullanılan tiplerinde, netlik ayarı kamera
sehpasının kolu üzerine takılan “remote focus” adaptörü ve motor aracılığıyla yapılır.
Kameralarda görüntünün vizör’den kayıpsız denetlenebildiği refleks vizör sistemi varsa
netlik ayar halkasının çevrilerek netlik yapılması sağlanabilir. Objektiflerin odak uzaklıkları
arttıkça görüş açıları küçülür, azaldıkça görüş açıları büyür.
By
safanur at 2008-12-03
