Elektro Teknolji Elektrik Elektronik Teknolojileri Bilgi Belge Paylaşım Portalı

Yangın Söndürme Cihazları

1-Seyyar Yangın Söndürücüler : Portatif yangın söndürme cihazları küçük çaptaki yangınların söndürülmesinde veya daha büyük çaptaki yangınlarda ilk müdahâle amaçlı kullanılır. Elle taşınabilir veya tekerlekli taşınabilir olarak imal edilmektedir
2- Su İçerikli Yangın Söndürücüler : Yaygın tip 9.46 litre depolu basınçlı söndürücülerdir. Sürekli veya kesikli olarak da kullanılabilir. Antifirizli olanları -40OC şartlarına kadar kullanılabilir. Pompalı – tank tiplerinde basınçlaştırma gerekmez, uzak mesafelerden kullanılabilir.

Yangın Sınıflarına Göre Söndürücü Maddeler

A Sınıfı Yangınlarda Müdahale : A sınıfı yangınlar katı madde yangınlarıdır. Soğutma ve yanıcı maddenin uzaklaştırılması ile söndürülebilir. Su, köpük, yangın söndürücü kimyasallar ile müdahale edilir.
B Sınıfı Yangınlarda Müdahale :Yanabilen sıvılar bu sınıfa girer(Benzin, benzol, yağlar, yağlı boyalar, katran vs.). Soğutma (sis hâlinde su) ve boğma (karbondioksit, köpük ve kuru kimyevi toz) ile bu tür yangınlar söndürülebilir.
C Sınıfı Yangınlarda Müdahale : Likit petrol gazı, hava gazı, hidrojen gibi yanabilen çeşitli gazların yanmasıyla oluşan yangınlardır. Kuru kimyevi toz, halon 1301 ve halon 1211 kullanarak söndürülebilir. Elektrikli makine ve hassas cihazların yangınlarım da bu sınıfa dâhil edilebilir.
D Sınıfı Yangınlarda Müdahale : Yanabilen hafif metallerin ve alaşımlarının ( Magnezyum, lityum, sodyum, seryum gibi) yanmasıyla meydana gelen yangınlardır. Kuru kimyevi tozlar bu yangını söndürmede kullanılır. Elektrik akımı kesilerek yangına müdahale edilmeli ve söndürücü olarak da kuru kimyevi toz kullanılmalıdır.

Söndürücü Maddeler ve Mukayesesi
-Su:yangın üçgeninde yanma ısısını düşürür, ortamdaki oksijeni iteler, en ucuz söndürücüdür. Isı emme kapasitesi diğer söndürücülerden fazladır, Sodyum, magnezyum gibi 1. ve 2. grup elementleri ile reaksiyona girmesi sonucu ,hidrojen gazı açığa çıkmasına neden olarak patlamaya sebep olur,

-Köpük: Yangın üçgeninde yanma ısısını düşürür, bir tabaka oluşturarak havayla temasını keser. Sadece yangını kontrol altına almamızı sağlamaz, aynı zamanda yeniden alevlenmeyi de önler, suyun tek başına yeterli olmadığı zamanlarda söndürücü takviyesi yapar. Yangında ısı konveksiyonuna engel olarak hava ile teması keser. En büyük özelliği zincir reaksiyonunu kırar, kendisi yanarak ortamdaki oksijeni ve az miktarda ısıyı absorbe eder. Boğma özelliği vardır

-CO2: Yanmayan, çok maddeyle reaksiyona girmeyen, boğma ve soğutma özelliğine sahip temiz ve artık bırakmayan bir söndürücüdür. Elektriği 1000 volta kadar iletmez. Kapalı ortamlarda oksijen konsantrasyonunu düşürdüğünden kullanıcılar için tehlike rüzgârlı ortamlarda kullanım güçlüğü yaratır.
Halon 1211 ve 1301 : elektrikli cihazlardaki yangınları söndürmekte kullanılır. Yasaklandı ozan tab zararı var
NAF-S-II (HCFC Blend A), insanların bulunduğu mahallerin yangın tehlikesine karşı korunmasında kullanılan temiz, iletken olmayan bir yangın söndürücüdür.
NAF-P-IV, çok düşük bir elektrik iletkenliğine sahip, elektrik ve elektronik cihazların ve insanların bulunduğu mahallerin yangın tehlikesine karşı korunmasında, kullanılabilen temiz bir yangın söndürücü gazıdır.
FM-200TM, söndürme etkisi halon 1301’den daha zayıftır.
İntergen, yangın söndürülürken ortama yayılan bu gazlar çevreye ve insanlara zarar vermemektedir. Basınçlı olarak gaz hâlde depolanır. İnsanların görüş mesafesini etkilemez ve yangın bölgesinden güvenle uzaklaşabilmelerini sağlar. Hava ile aynı yoğunlukta olup ortama hızla yayılır ve konsantrasyonunu uzun süre korur.

Yangın Sınıflarına Göre Söndürücü Maddeler nelerdir

A Sınıfı Yangınlarda Müdahale : A sınıfı yangınlar katı madde yangınlarıdır. Soğutma ve yanıcı maddenin uzaklaştırılması ile söndürülebilir. Su, köpük, yangın söndürücü kimyasallar ile müdahale edilir.
B Sınıfı Yangınlarda Müdahale :Yanabilen sıvılar bu sınıfa girer(Benzin, benzol, yağlar, yağlı boyalar, katran vs.). Soğutma (sis hâlinde su) ve boğma (karbondioksit, köpük ve kuru kimyevi toz) ile bu tür yangınlar söndürülebilir.
C Sınıfı Yangınlarda Müdahale : Likit petrol gazı, hava gazı, hidrojen gibi yanabilen çeşitli gazların yanmasıyla oluşan yangınlardır. Kuru kimyevi toz, halon 1301 ve halon 1211 kullanarak söndürülebilir. Elektrikli makine ve hassas cihazların yangınlarım da bu sınıfa dâhil edilebilir.
D Sınıfı Yangınlarda Müdahale : Yanabilen hafif metallerin ve alaşımlarının ( Magnezyum, lityum, sodyum, seryum gibi) yanmasıyla meydana gelen yangınlardır. Kuru kimyevi tozlar bu yangını söndürmede kullanılır. Elektrik akımı kesilerek yangına müdahale edilmeli ve söndürücü olarak da kuru kimyevi toz kullanılmalıdır.

Yangın Türleri nelerdir.

1. LPG Yangınları : Likit(sıvı) petrol gazının kısaltılmış ifadesidir. Hava ile karışmadıkça yanmazlar. Yanıcılık limitleri % 2 ile 8 arasındadır. Teneffüs edilmesi hâlinde zehirsizdir.1 litre sıvı LPG 550 gram kadar ağırlıktadır. LPG ilk mamul hâlinde renksiz ve kokusuzdur. Fakat emniyet sebebi ile kerih esansı ilave edilir.
2-Doğal Gaz Yangınları : Doğal gaz yeryüzünün alt katmanlarında başta metan ve etan olmak üzere çeşitli hidrokarbonlardan oluşan yanıcı bir gaz karışımıdır. Doğal gazdaki metan oranı % 80–98 oranlarında metan içeren ve iç enerji düzeyi yüksek olan kararsız yapılı bir gaz karışımıdır. Doğal gazın kokusu yoktur. Kullanıma sunulmadan önce gaza koku veren maddeler ilave edilir.
3-Akaryakıt Yangınları :Ham petrol yer altından çıkarılan, koyu renkte, pekmez kıvamında bir sıvıdır. Günlük hayatta kullanılan benzin, mazot, fuel-oil gibi ürünler ham petrolün değişik kimyasal süreçler ile oluşturulan ürünleridir. Hem akıcı hem de yanıcı olduklarından akaryakıt ismi verilmiştir.
Akaryakıtların yanabilmesi için önce buhar hâline gelmesi ve sonrada hava ile karışması gerekmektedir. Akaryakıt buharının yanmaya başlaması için açık alev veya ateş ile temasa gerek yoktur. Yanma noktalarına kadar ısınmaları ya da ısınmış bir cisim ile temas etmeleri alev için yeterlidir.
4-Baca Yangınları : Özellikle kömür, fuel-oil gibi yakıtların kullanıldığı binalarda bacalarda kurum, is gibi yanıcı maddeler birikir. Ayrıca mutfak bacalarında da biriken yağlar ve isler yanıcı olabilir. Baca içindeki ısının artması ve rüzgarın soba veya kalorifer kazanında harlamaya sebep vermesi gibi sebepler ile baca ve çatılar tutuşabilmektedir.
5-Elektrik Yangınları : Elektrik enerjisi insanlık için çok önemli olması ile beraber iyi yönetilemediği ve kontrol edilemediği zamanlarda büyük risk ve tehlikelere sebep verebilmektedir.
Gerek görsel gerekse de yazılı medyada “Elektrik kontağından meydana geldiği bildirilen yangında büyük bir fabrika kül oldu.” şeklinde haberlere oldukça sık rastlanır. Bu da elektrik şalt malzemelerinin ve tesisatlarının ne kadar tehlike meydana getirebileceğini ortaya koymaktadır. İşte bu sebeple elektrik tesisatlarının yönetmelik ve standartlara uygun olarak tesis edilmesi, gerekli kontrol ve bakımlarının yapılması oldukça önemlidir. Bir kısa devre veya başka bir sebeple oluşan aşırı akım tesisattaki iletkenleri aşırı ısınmasına ve plastik izolasyonunun yanmasına ve ardından büyük yangınların çıkmasına sebep verebilmektedir. Yine ağaçların üzerinden geçen havai hatların, ağaçlar ile teması dolayısıyla orman yangınları meydana gelebilmektedir.
İşte bu ve bunun gibi birçok olası tehlikelerden dolayı hayatımızın vazgeçilmezleri arasında olan elektrik enerjisinin iyi kontrol edilmesi başta elektrik-elektronik teknik elemanları olmak üzere her kullanıcıya düşmektedir. Elektrik-elektronik teknik elemanlarının asla unutmaması gereken bir şey daha vardır ki o da gevşek bağlantıdır . Elektrik ihmali ve gevşek bağlantıyı asla affetmez
6-Orman Yangınları : Orman yangınlarının çıkış sebeplerine bakıldığında yıldırım gibi doğal nedenlerin % 5-6 oranında kaldığını, diğer bütün yangınların çıkış sebebinin insan olduğu görülmektedir. Dolayısıyla ülkemiz ormanları için en tehlikeli varlığın insan olduğunu söylemek yanlış olmaz. Bu nedenle orman yangının çıkmasına engel olmak veya çıkacak yangınların sayılarını olabildiğince azaltmak için insanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi gerekir.
7-Araç Yangınları :Araçlarda benzin hortumlarının yırtılması, benzin ile havanın karıştığı yer olan karbüratörden sıcak motor üzerine benzin akması, elektrik tesisatlarında meydana gelen arklar, kazalar ve kundaklama gibi sebeplerden dolayı yangınlar meydana gelebilmektedir.
Araç yangınları çok hızlı ilerler, dolayısı ile müdahalenin derhal yapılması gerekir. Bu sebeple her araçta çalışır vaziyette bir yangın tüpü bulundurulması zorunludur.Yangına müdahalede yakıt deposunun patlama riskine karşı dikkatli olunması gerekir.
8. Bina Yangınları : Binalarda meydana gelen yangınları ekseriyeti ahşap yangınlarıdır. Baca, elektrik kontağı, açık unutulan mutfak tüpü, soba, sabotaj gibi pek çok sebepten dolayı yangın çıkabilmektedir. Yanmaya başlayan materyaller binanın asıl unsurlarına sıçrayarak komple yanmaya sebep verebilir.
Binaların yangınlardan korunması için Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” çıkarmıştır.

Yanıcı Madde nedir

Herhangi bir ortamda yüksek ısı oluşturabiliyor ve aynı ortamda yeterli oksijen de bulundurabiliyorsa tüm maddelerin yanması sağlanabilir. Ancak yanıcı madde denilince aklımıza ısı karşısında yanıcı buhar yada gaz çıkarabilen maddeler gelir.

Yanıcı madde türleri
1. Katı Durumundaki Yanıcı Maddeler : Bu maddeler genellikle ısı etkisi altında yanıcı buhar ya da gaz ortaya çıkaran maddelerdir. Yanma olayının gerçekleşmesi anında önce sıvı hâle dönüşüp daha sonra da buhar hâline geçebilir.
2-Sıvı Durumundaki Yanıcı Maddeler :Sıvı yanıcı maddelerin genel özelliği, buharlaştıktan sonra yanmalarıdır. Pek çoğu normal havada bile buharlaşır. Bu özelliğiyle nedeniyle katı durumundaki yanıcı maddelerle kıyaslandığında daha kolay ve hızlı yanar
3-Gaz Durumundaki Yanıcı Maddeler : Gerek katı gerekse sıvı durumundaki yanıcı maddelerle kıyaslandığında daha kolay ve hızlı yanma özelliği gösterir. Özellikle oksijenle ilişkileri yığınsal şekilde olduğu hâllerde yanma olayı patlama şekline dönüşüp çok daha büyük etkiye sahip olabilir. Bu tür yanıcı maddelerin oksijenle ilişkisini mümkün olduğu kadar kesmek ve kütle hâlinde bulunmasını önlemek gerekir.

Yangın Yerindeki Tehlikeler

1. Yüksek Sıcaklık : Yangın olayı gerçekleştiği bölgede sıcaklığı çok yüksek değerlere ulaştırabilir. Bu da maddi kayıplara ve ortamdakilerin hayati tehlikeye maruz kalmalarına sebep verir.
2. Ortamdaki Oksijenin Azalması : Yanma olayı gerçekleşirken ortamdaki oksijen hızla azalır ve özellikle tamamen kapalı bir ortamda bulunanlar hayati tehlike altında kalırlar.
3. Zehirli Gazlar ve Duman : Yanma sırasında duman ve ortamda tutuşan maddelere bağlı olarak zehirli gazlar açığa çıkar. Özellikle kablo, plastik, sentetik boya gibi maddelerin yanmasıyla ortama yayılan zehirli gazlar hayati tehlikeye sebep olur. Boğulma, kanın zehirlenmesi, beyin ve sinir sistemi hasarı bu tehlikelerden sayılabilir.
4. Patlama Tehlikesi :Yangın esnasında meydana gelen tehlikelerden ani meydana geleni ve en tehlikelisi patlamadır. Fiziksel ve kimyasal patlama olarak iki çeşit patlama vardır.
-Fiziksel patlama: Özellikle yüksek basınç ile bulundukları kaba sıkıştırılmış şekilde muhafaza edilen kimyasal maddeler ısınma ve genleşme sonucu şiddetli patlamalara sebep verebilir. LPG tüpü, LPG tankları, oksijen tüpleri yanma sırasında duman ve ortamda tutuşan maddelere bağlı olarak zehirli gazlar açığa çıkar.
-Kimyasal patlama
- Patlayıcı maddelerin patlaması: Yangın yerinde patlayıcı maddeler olabilir. Isı ve ateşin ulaşması sonucu patlama meydana gelir
- Oda patlaması: Yanıcı gazların alt ve üst patlama sınırları vardır. Kapalı hacimde var olan veya açığa çıkan yanıcı gazların konsantrasyonu bu patlama sınırları arasına ulaşırsa en ufak bir kıvılcımla bile oda patlaması meydana gelir.
-Yangın patlaması: Oda içindeki yarım yanmış, basınçlı ve yüksek sıcaklıktaki gazların odaya oksijen girmesi sonucu patlaması (Backdraft)dır.

5.Çökme Tehlikesi :Yangın sırasında aşırı sıcaklıktan dolayı bina kolon, kiriş ve diğer statik malzemelerin erimesi veya dayanıklılığının azalması sebebiyle yapıda çökmeler meydana gelmesidir.

6. Elektriksel Tehlikeler : İletken ve şalt malzemelerinin yanması, makinelerin gövdelerine kaçak oluşması, yüksek binalarda asansör sistemlerinin arızalanması, acil aydınlatma ve çıkış yönlendirme sistemlerinin çalışmaması oluşabilecek elektriksel tehlikelerdendir. Ayrıca yangın sırasında elektrik hatlarının su ile ve diğer iletken metal yapı malzemeleri ile teması sırasında elektrik akımına kapılma tehlikesi oluşur.

7. Kimyasal Tehlikeler :Zehirli atıklar bulunan muhafaza ünitelerin sızdırma yapması, radyoaktif sızıntılar, su ile reaksiyona girerek zehirli gaz çıkaran kimyasalların oluşturabileceği tehlikeler bu sınıfta değerlendirilebilir.

Yangının Sebepleri ve Etkenleri

1. Korunma Önlemlerinin Alınmaması : Yangına sebebiyet veren nedenlerin başında bina, bina dışında kullanılan ve bulunan madde ve malzemelerin özelliklerine göre yanmalarını önleyici tedbirlerin alınmaması gelmektedir. Mesela, elektrik tesisatında uygun kesitli kablo kullanılmaması, kısa devre ve aşırı akım gibi durumlarda devre kesicilerin hesaplı bir şekilde seçilmemesi sebebiyle enerjiyi kesememesi, gevşek bağlantılar sebebiyle ark ve aşırı ısı oluşması, binalarda çatı kirişleri ile baca ilişkilerinin gereği gibi düzenlenmemesi, bacaların yeterli özenle sıvanmaması gibidir.

2.Bilgisizlik : Kullanılan madde ve malzemelerin yangına sebebiyet verebilecek özelliklerini bilmemek, bunlara karşı ne gibi önleyici tedbirlerin alınacağını öğrenmemiş olmak yangına yol açabilir.

3. İhmal ve Dikkatsizlik :Özellikle orman yangınlarının birinci sebebi olan ihmal ve dikkatsizlik, çok büyük yangın felaketlerine yol açmaktadır. Örneğin, ütünün fişinin prizde takılı kalması, ocaklarda bırakılan tencere, söndürülmeden bırakılan piknik ateşi, ormanlık alana atılan sigara izmariti gibi pek çok sebep sayılabilir.

4. Kazalar :İstek ve olağan dışı meydana gelen bazı olayların neden olduğu yangınlar bu türdendir.
Trafik kazalarının neden olduğu araç yangınları
İş kazalarının makine, bina, hatta fabrika yangınlarına neden

5. Sıçrama : Direkt olarak yangının sebebi olmamakla beraber sıçrayan kıvılcımların yanıcı madde ile temas etmesi sonucu meydana gelen yangınlardır.
6. Sabotaj : Kasıtlı ve isteyerek belirli amaçlar için çıkarılan yangınlardır.
İş yeri ve tesislerin kundaklanması
Tarla ve ev yeri açmak için yakılan ormanlar
7. Tabiat Olayları :Yıldırım düşmesi, güneş ışınları ve deprem etkisi sonucu meydana gelen yangınlar bu türdendir

Yangının Oluşum Safhaları

1. Başlangıç Safhası : Başlangıç safhasında oksijen yeterli ama ısı yetersiz olduğundan tam yanma olmaz. Yarım yanmış gazlar, kendi sıcaklıklarından yükselip dolaşırken uygun oksijen+sıcaklık oranını buldukları yerde kısa süreli alev dili (flame-over) şeklinde yanarlar

2. Denge Safhası :D enge safhasında ısı ve oksijen yeterli olup ortamda duman azdır ve neredeyse tam yanma olmaktadır. Yükselen sıcak hava konveksiyonla odada dolaşarak bütün yanıcı maddeleri tutuşma sıcaklığına yükseltir ve bir anda tüm maddeler tutuşur.

3 .Sıcak Tütme Safhası
Sobanın gece uyutulmasına benzeyen ve korlaşma safhası da denilen bu safhada, ısı yüksek, ilerleyen yangın azalttığı için oksijen yetersiz ve yarım yanma yani sıcak tütme devam etmektedir. Oda basınçlı bir şekilde yarım yanmış gazlar tarafından doldurulmuştur. Kapı ve pencere açıldığında oksijen girerek patlamaya (backdraft) neden olmaktadır. Yangın ve patlama tehlikesinin habercisi olan bulgular araştırılmadan yanan mekâna girilmez

Yangın ve Yangın Sınıfları

Yangın :doğa, bina ve canlıları tehlikeye atabilecek yanma olaylarına denir. Yangın çok büyük hayati tehlikeler meydana getirebilmektedir.
Yangın Sınıfları
A Sınıfı Yangınlar :Katı madde yangınlarıdır. Ağaç, mobilya, kömür, plastik gibi maddelerin yanması ile oluşur. Yangın müdahalesi soğutma, yanıcı maddelerin ortamdan uzaklaştırılması, su ve kimyasal yangın söndürücülerle olabilir

B Sınıfı Yangınlar :Tutuşabilen ve yanabilen sıvı yangınları bu gruba girer. Benzin, benzol, fuel-oil, madeni yağlar, vernik gibi maddelerin yanması ile oluşur. Söndürülmesi ve müdahale A sınıfı yangınlara göre zordur. B sınıfı yangınlar, yanan madde ile oksijen teması kesilerek (boğmak) sureti ile söndürülür.

C Sınıfı Yangınlar :Gaz yangınlarıdır. Asetilen, metan, oksijen, LPG, doğal gaz yangınları bu sınıfa girer. Bu yangınlarda patlama ridki oldukça fazladır. B sınıfı yangınlar, yanan madde ile oksijen teması kesilerek (boğmak) sureti ile söndürülür.

D Sınıfı Yangınlar : Metal yangınlarıdır. Titanyum, uranyum, fosfor, sodyum, potasyum, alüminyum, magnezyum gibi malzeme yangınları bu türdendir. D sınıfı yangınlar, özel amaçla üretilmiş kuru tozlu yangın söndürücülerle ile söndürülür.

E sınıfı Yangınlar :Elektrik tesisatları ve şalt malzemeleri ile ilgili yangınlar bu sınıfa girer. Transformatör yangınları, iletkenlerin yanması gibi olaylar bu sınıfa girer. Bu yangınlarda en kısa zamanda enerjinin kesilmesi gerekir. Bu sebeple binalarda “Yangın Koruma Eşikli Röleler” bina giriş panolarına konulur. Ayrıca yangın ihbar sistemi ile entegrasyon sağlanarak bina ana kesici şalterinin enerjiyi kesmesi sağlanabilir.

Yanmanın Ürünleri

1. Isı : Yangın sonucu ortaya çıkan ürünlerden ilki ısıdır. Yangın ilk beş dakikada geometrik bir hızla gelişir. Başlangıcında bir bardak su ile söndürülebilecek bir katı madde yangını, ikinci dakikada bir kova su ile, üçüncü dakikada ise bir fıçı su ile ancak söndürülebilir. Yanıcı sıvılarda bu hız çok daha yüksek, yanıcı gazlarda ise ışık hızına yakındır.
Yangınlarda ilk dakikalar, hatta saniyeler çok önemlidir
2. Işık : Yangında ortaya çıkan diğer bir ürün ışık yani alevdir. Bu, bazı gazların ve partiküllerin yanması sırasında görülen ışıktır.
3. Duman : Yanan maddelerden çıkan siyah veya koyu gri renkli gaz içindeki katı partikülleridir. Duman, katı, sıvı ve gaz olan cisimlerin karışımından meydana gelmiştir. Bu karışımların yapı ve özellikleri hep aynı olmaz. Bacadan ve vapurdan çıkan dumanda kül, yanmamış kömür, karbon (is), yoğunlaşmış su damlacıkları ve katran partikülleri bulunur.
Yangınlarda meydana gelen can kayıplarının çok önemli bir miktarı dumandan dolayı zehirlenmeden olur.
4. Zehirli Gazlar : Yanma esnasında duman ile beraber can ve mal güvenliğini ciddi boyutlarda tehdit eden yoğun zehirli gazlar çıkabilir. Özellikle binalarda elektrik tesisatlarında meydana gelen veya tesisata sıçrayan yangınlar sırasında çıkan zehirli gazlar çok tehlikelidir. Yangın mahallinde meydana gelen can kayıplarının pek çoğu zehirli gazlar sebebiyle olmaktadır.