Skip to content
Ayarlar
Narrow screen resolution Wide screen resolution Auto adjust screen size Increase font size Decrease font size Default font size
You are here: KONULAR arrow KONULAR arrow Enerji Üretimi arrow Ülkemizde Elektrik Üretiminin Tarihçesi Hakkında
Ülkemizde Elektrik Üretiminin Tarihçesi Hakkında Print E-mail

Ülkemizde Elektrik Üretiminin Tarihçesi
Elektrik enerjisinin üretimi ve kullanımı 1870’li yılların sonunda, gelişmiş Batı
ülkelerinde başlamıştır. İlk elektrik santrali 1882’de İngiltere-Londra’da hizmete girmiştir.
Yurdumuzda ilk elektrik santrali 1902 yılında Tarsus'ta İsviçre ve İtalyan grubu tarafından
kurulmuştur. Bu santral, su değirmenine bağlanmış 2 kW gücündeki bir dinamo ile elektrik
üretiyordu. Daha sonra o dönemki Osmanlı şehirleri olan Selanik, Şam ve Beyrut
elektriklendirilmiştir. 1910 yılında Macar Ganz şirketine verilen bir imtiyazla 1914 yılında
İstanbul elektriğe kavuşmuştur. İstanbul'da kurulan Silahtarağa Santralı, Türkiye'nin ilk
taşkömürü santralıdır.
Cumhuriyet ilân edildiğinde Türkiye'de toplam kurulu gücü 32.8 MW ve yıllık
üretimi 44.5 GWh olan 38 santral bulunuyordu. Çoğunluğu motor gücü ile çalışan bu
santrallerin 14 tanesi kişilere, 13 tanesi ortaklıklara ve 11 tanesi belediyelere aitti. Türkiye
Cumhuriyeti’nin bugünkü sınırları içinde yalnızca İstanbul, Adapazarı ve Tarsus elektrikli
kent durumunda idi. Halkın %94’ünün elektriksiz kesimde yaşadığı o dönemde, kişi başına
yıllık elektrik tüketimi yaklaşık 3 kWh olmuştur.
1948'de Çatalağzı Termik Santrali devreye girmiştir. 1952 yılında 154 kV'luk bir
iletim hattı ile İstanbul'a elektrik takviyesi yapılmıştır.
1950'li yıllarda, devlet ve özel sektör eliyle santraller yapılmaya ve işletmeye
başlanmıştır. Bunlar imtiyazlı şirket olarak kurulan Adana ve İçel yöresine elektrik veren
ÇEAŞ (Çukurova Elektrik A.Ş.) ile Antalya yöresine elektrik veren Kepez Elektrik A.Ş. dir.
1950 yılının başında kurulu gücümüz 407,8 MW'ye, üretimimiz 789 milyon 500 bin KWh'e
ulaşmıştı.
Bu dönemde ülkenin elektrifikasyonunda termik santralların yanısıra hidroelektrik
santrallara yönelinmiştir. Büyük barajların yapımı amaçlanarak, 1953 yılında Devlet Su
İşleri (DSİ) kurulmuştur.
1970 yılında elektriğin üretim, iletim, dağıtım ve ticaretini yapacak bir tekel olmak
üzere, kamu iktisadi teşebbüsü olarak, Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuştur. Bu
tarihte de kurulu gücümüz 2234.9 MW, üretimimiz 8 milyar 623 milyon kWh seviyelerine
yükselmiştir.
1984 yılında, enerji sektöründeki TEK'in tekeli kaldırılmış, gerekli izinler alınarak
kurulacak özel sektör şirketlerine de enerji üretimi, iletimi ve dağıtımı konusunda olanaklar
sağlanmıştır. Aynca yine bu yılda TEK'in hukukî bünyesi, organları ve yapısı düzenlenerek
bir Kamu İktisadî Kuruluşu (KİT) hüviyetine kavuşması sağlanmıştır.
1988-1992 yıllarında, elektrik sektöründe kendi yasal görev bölgesi içinde elektrik
üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretini yapmak üzere 10 kadar sermaye şirketi

görevlendirilmiştir. Aynı zamanda imtiyazlı şirketlerden olan ÇEAŞ ve KEPEZ A.Ş.’lerine
de kendi görev bölgelerinde elektrik üretim, iletim, dağıtım ve ticaretini yapma görevi
verilmiştir.
Türkiye Elektrik Kurumu, kuruluşundan 23 yıl sonra, 1993’te çıkarılan kanun
hükmünde kararname ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgisi devam etmek üzere
özelleştirme kapsamına alınmıştır. Bu düzenlemenin bir devamı olarak da Bakanlar
Kurulunun kararı ile kurum, "Türkiye Elektrik Üretim, İletim A.Ş." (TEAŞ) ve "Türkiye
Elektrik Dağıtım A.Ş." (TEDAŞ) adı altında iki ayrı iktisadî devlet teşekkülüne ayrılmıştır.
2000 yılında Türkiye kurulu gücü 21 889 MW'ye ulaşmıştır. Toplam kurulu gücün
%54'ü termik, %47'si hidrolik kaynaklardan oluşmaktadır. Linyit yakıtlı santraller 1980
yılından beri termik kapasite içinde en fazla payı oluşturmaktadır. Ancak 1985 yılından
itibaren sisteme dahil edilen doğal gaz yakıtlı santrallerin payları hızla artmış ve buna bağlı
olarak linyit yakıtlı santrallerin payında düşmeler olmuştur. 2000 yılında Türkiye toplam
kurulu gücünün %30'u katı yakıtlar, %8'i sıvı yakıtlar, %15'i ise doğal gaz yakıtlı
santrallerden oluşmuştur.

Elektrik enerjisi üretimi 2005 yılı II. Döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre
%6,8 artmış, 2005 yılı I. Dönemine göre ise % 2,7 azalmıştır. Bu dönemde elektrik
enerjisinin %46,72 ’si Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) ve EÜAŞ' a bağlı ortaklıklar
tarafından, %42,56’sı Üretim Şirketleri tarafından üretilmiştir. Ülkemizin elektrik enerjisi
üretimi 2005 yılında, 38.125 GWh olarak gerçekleşmiştir.

Üretim Türüne Göre II. Dönem Brüt Elektrik Enerjisi Üretimi, 2004-2005
(GWh)
2004
2005
2005 Üretim II. Dönem II. Dönem
Türü (Nisan, Mayıs, Haziran) (Nisan, Mayıs, Haziran) 6 Aylık
Miktar %
Miktar %
Miktar %
Toplam 35.710 100,00 38.125 100,00 77.313 100,00
Termik 22.736 63,67 27.456 72,02 57.033 73,77
Rüzgar 11,7 0,03 11,3 0,03 27,5 0,03
Hidrolik 12.963 36,30 10.657 27,95 20.253 26,20

 
< Prev   Next >
 

Free Page Rank Tool