|
|
||||
|
KONULAR
Enerji Üretimi
Ülkemizde Elektrik Üretiminin Tarihçesi | Ülkemizde Elektrik Üretiminin Tarihçesi |
|
|
|
Ülkemizde Elektrik Üretiminin Tarihçesi Elektrik enerjisinin üretimi ve kullanımı 1870’li yılların sonunda, gelişmiş Batı ülkelerinde başlamıştır. İlk elektrik santrali 1882’de İngiltere-Londra’da hizmete girmiştir. Yurdumuzda ilk elektrik santrali 1902 yılında Tarsus'ta İsviçre ve İtalyan grubu tarafından kurulmuştur. Bu santral, su değirmenine bağlanmış 2 kW gücündeki bir dinamo ile elektrik üretiyordu. Daha sonra o dönemki Osmanlı şehirleri olan Selanik, Şam ve Beyrut elektriklendirilmiştir. 1910 yılında Macar Ganz şirketine verilen bir imtiyazla 1914 yılında İstanbul elektriğe kavuşmuştur. İstanbul'da kurulan Silahtarağa Santralı, Türkiye'nin ilk taşkömürü santralıdır. Cumhuriyet ilân edildiğinde Türkiye'de toplam kurulu gücü 32.8 MW ve yıllık üretimi 44.5 GWh olan 38 santral bulunuyordu. Çoğunluğu motor gücü ile çalışan bu santrallerin 14 tanesi kişilere, 13 tanesi ortaklıklara ve 11 tanesi belediyelere aitti. Türkiye Cumhuriyeti’nin bugünkü sınırları içinde yalnızca İstanbul, Adapazarı ve Tarsus elektrikli kent durumunda idi. Halkın %94’ünün elektriksiz kesimde yaşadığı o dönemde, kişi başına yıllık elektrik tüketimi yaklaşık 3 kWh olmuştur. 1948'de Çatalağzı Termik Santrali devreye girmiştir. 1952 yılında 154 kV'luk bir iletim hattı ile İstanbul'a elektrik takviyesi yapılmıştır. 1950'li yıllarda, devlet ve özel sektör eliyle santraller yapılmaya ve işletmeye başlanmıştır. Bunlar imtiyazlı şirket olarak kurulan Adana ve İçel yöresine elektrik veren ÇEAŞ (Çukurova Elektrik A.Ş.) ile Antalya yöresine elektrik veren Kepez Elektrik A.Ş. dir. 1950 yılının başında kurulu gücümüz 407,8 MW'ye, üretimimiz 789 milyon 500 bin KWh'e ulaşmıştı. Bu dönemde ülkenin elektrifikasyonunda termik santralların yanısıra hidroelektrik santrallara yönelinmiştir. Büyük barajların yapımı amaçlanarak, 1953 yılında Devlet Su İşleri (DSİ) kurulmuştur. 1970 yılında elektriğin üretim, iletim, dağıtım ve ticaretini yapacak bir tekel olmak üzere, kamu iktisadi teşebbüsü olarak, Türkiye Elektrik Kurumu (TEK) kurulmuştur. Bu tarihte de kurulu gücümüz 2234.9 MW, üretimimiz 8 milyar 623 milyon kWh seviyelerine yükselmiştir. 1984 yılında, enerji sektöründeki TEK'in tekeli kaldırılmış, gerekli izinler alınarak kurulacak özel sektör şirketlerine de enerji üretimi, iletimi ve dağıtımı konusunda olanaklar sağlanmıştır. Aynca yine bu yılda TEK'in hukukî bünyesi, organları ve yapısı düzenlenerek bir Kamu İktisadî Kuruluşu (KİT) hüviyetine kavuşması sağlanmıştır. 1988-1992 yıllarında, elektrik sektöründe kendi yasal görev bölgesi içinde elektrik üretimi, iletimi, dağıtımı ve ticaretini yapmak üzere 10 kadar sermaye şirketi görevlendirilmiştir. Aynı zamanda imtiyazlı şirketlerden olan ÇEAŞ ve KEPEZ A.Ş.’lerine de kendi görev bölgelerinde elektrik üretim, iletim, dağıtım ve ticaretini yapma görevi verilmiştir. Türkiye Elektrik Kurumu, kuruluşundan 23 yıl sonra, 1993’te çıkarılan kanun hükmünde kararname ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile ilgisi devam etmek üzere özelleştirme kapsamına alınmıştır. Bu düzenlemenin bir devamı olarak da Bakanlar Kurulunun kararı ile kurum, "Türkiye Elektrik Üretim, İletim A.Ş." (TEAŞ) ve "Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş." (TEDAŞ) adı altında iki ayrı iktisadî devlet teşekkülüne ayrılmıştır. 2000 yılında Türkiye kurulu gücü 21 889 MW'ye ulaşmıştır. Toplam kurulu gücün %54'ü termik, %47'si hidrolik kaynaklardan oluşmaktadır. Linyit yakıtlı santraller 1980 yılından beri termik kapasite içinde en fazla payı oluşturmaktadır. Ancak 1985 yılından itibaren sisteme dahil edilen doğal gaz yakıtlı santrallerin payları hızla artmış ve buna bağlı olarak linyit yakıtlı santrallerin payında düşmeler olmuştur. 2000 yılında Türkiye toplam kurulu gücünün %30'u katı yakıtlar, %8'i sıvı yakıtlar, %15'i ise doğal gaz yakıtlı santrallerden oluşmuştur. ![]() Elektrik enerjisi üretimi 2005 yılı II. Döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre %6,8 artmış, 2005 yılı I. Dönemine göre ise % 2,7 azalmıştır. Bu dönemde elektrik enerjisinin %46,72 ’si Elektrik Üretim A.Ş. (EÜAŞ) ve EÜAŞ' a bağlı ortaklıklar tarafından, %42,56’sı Üretim Şirketleri tarafından üretilmiştir. Ülkemizin elektrik enerjisi üretimi 2005 yılında, 38.125 GWh olarak gerçekleşmiştir. ![]() |
| < Prev | Next > |
|---|
| Elektro Teknoloji |
|